التّعارف ، و انقطعت منهم أسباب الإخاء ، فكلّهم وحيد و هم جميع ، و بجانب الهجر و هم أخلّاء ، لا يتعارفون لليل صباحا ، و لالنهار مساء . أيّ الجديدين ظعنوا فيه كان عليهم سرمدا ) . آرى ! همه چيز آنها با زندگان متفاوت است ؛ خانه‌هاى قبر آنها ديوار به ديوار يكديگر است بىآنكه از هم باخبر باشند يا به ديدار يكديگر بروند ؛ آنها در درون جمع خود تنهايند و در عين دوستى با يكديگر گويى از هم قهرند ؛ اگر در شب از دنيا رفتند هرگز طلوع صبح را نمىبينند و اگر در روز چشم از جهان فروبستند هرگز شب تاريكى نخواهند ديد و به گفتهء يكى از شعراى عرب : لابدّ من يوم بلا ليلة * أو ليلة تأتي بلا يوم سرانجام روزى خواهيم داشت بدون شب و يا شبى بدون روز . سپس امام عليه السّلام به بخش ديگرى از حالات مردگان و ارواح آنها هنگام مشاهدهء عذاب الهى يا پاداشهاى عظيم او اشاره كرده ، مىفرمايد : « آنها خطرات آن جهان را وحشتناك‌تر از آنچه مىترسيدند يافتند و آيات و نشانه‌هاى ( پاداش و ثواب ) را بزرگتر از آنچه مىپنداشتند ، مشاهده كردند و براى وصول به هريك از اين دو نتيجه نهايى ( بهشت يا دوزخ ) تا رسيدن به قرارگاهشان مهلت داده شدند و عالمى از بيم و اميد براى آنها فراهم ساخته كه اگر قادر بر سخن گفتن بودند از وصف آنچه در آنجا ( از عذاب الهى ) مشاهده كرده‌اند يا ( از نعمتهاى عظيم خداوند ) ديده‌اند عاجز مىماندند » ؛ ( شاهدوا من أخطار دارهم أفظع « 1 » ممّا خافوا ، و رأوا من آياتها أعظم ممّا قدّروا ، فكلتا الغايتين مدّت لهم إلى مباءة « 2 » ، فاتت مبالغ الخوف و الرّجاء . فلو كانوا ينطقون بها لعيّوا « 3 » بصفة ما شاهدوا و ما عاينوا ) .

--> ( 1 ) . « افظع » از ريشهء « فظع » بر وزن « جزع » به معناى بزرگ شمردن و وحشت كردن گرفته شده است . ( 2 ) . « مباءه » به معناى منزلگاه است و در اصل به معناى محلى است كه شتر به آنجا بازگشت مىكند از ريشهء « بواء » بر وزن « دواء » به معناى بازگشت كردن و منزل گرفته شده است . ( 3 ) . « عيّوا » از ريشهء « عىّ » بر وزن « حىّ » به معناى عجز و ناتوانى است .